Аж үйлдвэрийн сайд Д.Эрдэнэбат "Монгол Улс 2020 он гэхэд нефть боловсруулах үйлдвэртэй болсон байна” хэмээн мэдэгдэв. Үүний үр дүнд ам.долларын ханш мянган төгрөгөөс дээш гарахгүй гэсэн мэдээллийг Засгийн газрын "Сайдын цаг” уулзалтаараа сэтгүүлчдэд өгчээ.

Монгол Улс түлш шатахууны хувьд зуун хувь гаднаас хараат. Дотооддоо түүхий нефтийн нөөцтэй атлаа түүнийгээ боловсруулах үйлдвэргүй цор ганц улс нь Монгол бололтой. Энэ нь улс орны эдийн засаг төдийгүй үндэсний аюулгүй байдалд ч мууг улиг болтол ярьсан учир энэ удаа давтах илүүц биз. Харин салбар хариуцсан сайдын хийсэн мэдээлэлтэй холбогдуулан зарим нэг тооцоог хийе.

Монгол Улс өнгөрсөн онд нийт 5.2 тэрбум ам.долларын бүтээгдэхүүнийг импортоор авсан байдаг. Үүний 9.8 хувь буюу 512 сая ам.доллар нь нефть химийн бүтээгдэхүүн бол, шатахууны эзлэх хувь нийт импортын барааны 28 хувь байгаа юм. Харин үүнд ойролцоогоор 1.5 тэрбум ам.доллар зарцуулжээ. Түүний өмнөх жил мөн л төдий хэмжээний ам.долларыг шатахуун импортлоход зориулсан байна. Ердөө сүүлийн хоёр жилийн үзүүлэлтийг харахад шатахууныхаа хэрэгцээгээ хангахын тулд Монгол Улсаас бараг гурван тэрбум ам.доллар гадагшилсан байх нь.

Хамгийн түрүүнд газрын тос олборлож байгаа бүс нутгаасаа зугтаж, Тамсаг, Зүүнбаянгийн монгол газрын тосыг ашиглахгүй гэсэн нь гайхмаар хачин шийдвэр.

Гэтэл жилд 1.7 сая тонн шатахуун нэрэх хүчин чадалтай (өдгөө Монгол Улсын шатахууны хэрэглээ жилд 1.4 сая тонн) газрын тосны үйлдвэрийг 600 сая ам.доллараар барих ТЭЗҮ-г япончууд хийж байсан. Бараг гурван ч боловсруулах үйлдвэр барьчих хэмжээний мөнгөөр бид хоёр жилийн хугацаанд айлаас гал залгуулсан болж таарч байна.

Газрын тосны үйлдвэр барихад нөлөөлдөг хэд хэдэн хүчин зүйл бий. Мэдээж хамгийн эхнийх нь түүхий эдийн нөөц. Харин энэ тал дээр Монгол Улс айлтгүй. Монгол Улс шатахуунаа импортоор авдаг ч түүхий тос экспортлогч орон болоод даруй таван жил болсон. Манайд нийт 16 компани газрын тосны хайгуул хийж байгаа бөгөөд хамгийн сүүлийн мэдээгээр Сүхбаатар аймагт газрын тосны 9000 метр зузаан судал илрүүлсэн. Мөн баруун хязгаарт 11 цооногт өрөм тавихад бүгдээс нь тос гарсан байна. Эдгээр нь ихээхэн итгэл найдвар төрүүлж байгаа юм. Гэхдээ тэд бол шинэ илэрцүүд.

Газрын тосны газрын ахлах мэргэжилтэн Л.Алтангэрэл "Эрдэс баялгийн мэргэжлийн зөвлөлөөр хэлэлцүүлж, "Ашигт малтмалын нэгдсэн сан”-д газрын тосны 332 гаруй сая.тн баталгаат зэрэглэлийн нөөц бүртгэгдсэн” хэмээн хэлжээ. Цаашид газрын тосны нөөц нэмэгдэх, эсэх нь одоо хийгдэж буй болон цаашид хийх хайгуулын ажлын үр дүнгээр тогтоогдоно. Тэгэхээр жилдээ хоёр сая тоннын хүчин чадалтай үйлдвэрээр жишээ авахад л Монгол Улс түүхий эдээ дотоодоосоо хангах бүрэн бололцоотой гэсэн үг.

ОЛБОРЛОХ БҮСЭЭСЭЭ ЗУГТСАН БОЛОВСРУУЛАХ ҮЙЛДВЭР БАЙЖ ТААРАХГҮЙ

Дээрх шийдвэртэй холбогдуулаад нефтийн үйлдвэр барихаар эхлүүлсэн өмнөх ажлуудаа гацаачихаад, дахиад л мянгуужингийн үлгэр ярилаа гэж хэлэх байх. Өөнтөгч нүдээр харвал тийм. Сүүлийн жишээ гэхэд л Дархан-газрын тос боловсруулах үйлдвэр байна. Энэ онд ашиглалтад орох ёстой байсан тус үйлдвэрээс одоог хүртэл сураг чимээ алга байгаа нь дараах учиртай. Ер нь Дорнод, Дорноговьд газрын тос боловсруулах үйлдвэр барих Засгийн газрын бодлого анхнаасаа байсан. Гэвч тэс өөр зүг буюу Дархан-Уул аймагт япончуудтай хамтарч шатахуун нэрэхээр шав тавьсан нь оновчтой сонголт байгаагүй юм.

Хамгийн түрүүнд газрын тос олборлож байгаа бүс нутгаасаа зугтаж, Тамсаг, Зүүнбаянгийн монгол газрын тосыг ашиглахгүй гэсэн нь гайхмаар хачин шийдвэр. Дотоодынхоо тосыг гадагш нь гаргачхаад, Оросоос түүхий нефть авч шатахуун нэрнэ гэдэг эрүүл менежмент лав биш. Дээр нь ганц салаа төмөр зам ачааллаа дийлэхгүй шахам байхад Дарханы боловсруулах үйлдвэр лүү түүхий эд ачсан 3000 вагон сар бүр авчирч, төмөр замыг "түгжих” гэдэг юу л бол.

БУЦААД "САЙДЫН ЦАГ”

Аж үйлдвэрийн сайд Д.Эрдэнэбат дотоодын түүхий эд дээрээ түшиглээд Дорнодын Тамсаг, Дорноговийн Сайншанд, Зүүнбаянгийн хэсэгт газрын тосны үйлдвэр барихаар болсныг дуулгасан. Тус яамнаас Төрөөс аж үйлдвэрийн талаар баримтлах бодлогыг УИХ-аар батлуулахаар өргөн бариад буй аж. Бодлогоо батлуулсны дараа дагалдуулан улс орныг үйлдвэржүүлэх стратегийн төлөвлөлт болон аж үйлдвэрийн бүсийн зураглалыг Засгийн газрын хуралдаанаар батлуулахаар төлөвлөжээ. Тэгэхээр судалгаа шинжилгээнд тулгуурлаж гаргасан тодорхой бүсүүдэд стратегийн төлөвлөлтийн дагуу үйлдвэр барина гэсэн үг. Харин газрын тосны үйлдвэр барихаар сонгосон дээрх хоёр газрын хувьд хэд хэдэн хүчин зүйл бий. Угаас боловсруулах үйлдвэрийг барих хүчин зүйл нь эхлээд нөөцөө түшиглэдэг бол удаах нь дэд бүтцээсээ хамаардаг.

Дорноговь аймгийн Сайншанд, Зүүнбаянгийн хэсэг манай орны хамгийн нам дор газар. Хаанаас ч шугам хоолой татсан түүхий эд нь саадгүй урсаад ирэх боломжтой гэж харжээ. Харин Дорнодын Матад бол түүхий эдийн хамгийн баталгаат нөөц тэнд бий. Өөрөөр хэлбэл, боловсруулах үйлдвэр барих тохироо нь одоо л бүрдлээ.

Тэгэхээр үе үеийн Засгийн газарт бүртгэлтэй нефть үйлдвэрлэх нийт 15 төслийг нэг мөр хааж байна гэсэн үг. Харин дээрх хоёр газар дээрээ 2020 он хүртэл үйлдвэр босгох л үлдлээ. Нефтийн үйлдвэр барьснаар 1.8 тэрбумын импортыг хэмнэж, нэг тэрбум хүрээд байгаа химийн бүтээгдэхүүн, хуванцар эдлэлийн хэрэгцээгээ хангаж чадах аж. Экспорт, импортын харьцааг нь зохистой төвшинд барих боломжтой болно.

Нефтийн үйлдвэр барих Засгийн газрын тогтоол нэгэнт гарсан, энэ хоёр байршилд урьдчилсан ТЭЗҮ, байгаль орчны нөлөөлөх байдлын үнэлгээг хийх эрхийг ч өгсөн. Харин ирэх намар сонгон шалгаруулалт явуулж, төсөл хэрэгжүүлэгчдийг тодруулах л үлдлээ.
Монгол Улс шатахууны хараат байдлаас гарах шаардлага нэн тэргүүнд бий. Бас бид түүхий эдийн нөөцтэйн дээр түүнийгээ боловсруулах үйлдвэртэй болох улс төр, эдийн засгийн хүсэл эрмэлзлэл бүрдчихээд байгаа нь үнэн.

Харин одоо салбарын сайдын хэлсэнчлэн 2020 он гэхэд Монгол Улс нефть боловсруулах үйлдвэртэй болсон байх нь чухал. Хэрэв энэ удаагийн Засгийн газар эхлэлийг тавьж чадахгүй бол 2020 он гэхэд Монгол Улс валютын савлагаанд өртөхгүй, импортын хараат байдалтай хэвээр л байх болно.

Засгийн газрын мэдээ