Өнөөгийн нөхцөлд "Эрдэнэс ТТ” компанийн засаглал хангалтгүй байгаа гэдгийг судлаачид хэлдэг. Компанийн удирдлагын төвшинд улс төрийн нөлөө их, ил тод бус гэх мэтчилэн шүүмжлэл бий. Түүнчлэн тээврийн зардал өндөр, дэд бүтэц сайн хөгжөөгүй гэх зэрэг асуудал "Эрдэнэс ТТ”-ын хувьцааны үнэ цэнийг доош чангаах магадлалтай юм. Гэхдээ олон улсын зах зээл дээр гарахаас өмнө ядахдаа компанийнхаа ил, тод байдлыг дээд зэргээр хангах ёстой гэдгийг шинжээчид хэлж байна. Хөрөнгийн зах зээл бол мэдээллийн зах зээл гэдэг. Мэдээллээ сайн хүргэж, ил тод, нээлттэй байж чадсан компани амжилт олдог. Энэ утгаараа "Эрдэнэс ТТ” элдэв янзын үйлдвэр барих, эсвэл төмөр зам барих гэх зэрэг урт хугацаанд хийх ёстой ажлаасаа өмнө өнөөдрийн төвшинд хэрхэн ил, тод байдлыг бүрдүүлэх вэ гэдэгт анхаарах хэрэгтэй болов уу.

Монголын хөрөнгийн зах зээлийн хөгжил, судалгааны нийгэмлэгийн тэргүүн, эдийн засагч Г.Мөнх-Эрдэнэ "Дэлхийн хамгийн том хөрөнгө оруулагч Уорэн Бафетын компанийн хувьцаа эзэмшигчдийн хурал жил бүр 70 мянган хүний суудалтай стадионд болдог. Яг үүнтэй адил манай "Эрдэнэс ТТ” хувьцаа эзэмшигчдийнхээ хурлыг зуны дэлгэр цагт төв тэнгэлдэх хүрээлэндээ хийхэд яагаад болохгүй гэж. Ингэснээрээ олон улсын хөрөнгө оруулагчдад ил, тод нээлттэй байдлаа харуулах маш том PR болох юм” гэсэн юм. Үнэхээр ч монгол хүн бүр "Эрдэнэс ТТ”-аас хувьцаа эзэмшиж байгаа. Хэдийгээр хувьцаа өнөөдөр бүрэн утгаараа үнэ цэнээ олоогүй байгаа ч гэсэн жилдээ нэг удаа хувьцаа эзэмшигчдийн хурлыг хуралдуулахад болохгүй гэх зүйлгүй. Хурлаараа хувьцаа эзэмшигч иргэддээ компанийнхаа үйл ажиллагааны талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөөд, "Бид та бүхний хувьцааг үнэтэй болгохын тулд ийм ажил хийж байна” хэмээн тайлагнаж болно шүү дээ.

Үүнээс гадна компанийнхаа вэб сайтаар дамжуулаад улирал бүрийн үйл ажиллагааны тайлан, гүйцэтгэл, хэвлэлийн мэдээлэл гэх зэргийг тогтмол нийтэлж болно. Мөн олон улсын томоохон хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслүүд, эдийн засгийн мэдээллийн вэб сайтуудаар англи болон монгол хэл дээр хүргэх боломжтой. Энэ бол заавал маш их бэлтгэл хийж байж, бүтээгээд байх шаардлагагүй ажил юм. Маргааш шийдвэр гаргаад, нөгөөдрөөс ч хэрэгжүүлэх боломжтой гэмээр. Гэхдээ энэ бүх ажлын үр дүнд 2016 онд жинхэнэ утгаараа IPO хийхэд хувьцааны үнэлгээ нэг сая биш хоёр, гурван сая төгрөгт ч хүрэх боломж байгаа юм.

"Эрдэнэс ТТ” нэг удаа боломжийг алдсан хэмээн шинжээчид хэлж байна. Тодруулбал, Монголын нүүрсний зах зээлийн алтан үеийг "Эрдэнэс ТТ” ашиглаж чадаагүй. Энэ нь мэдээж Австралид үер болсны дараах их нүүрсний эрэлт. Түүнчлэн 2010 оноос эхлэлтэй евро бүсийн хямралын асуудал яван явсаар хөгжингүй орнуудад буй хөрөнгө оруулалтуудыг хөгжиж буй, шинэ тутам зах зээл рүү урсгах болсон. Нэг ёсондоо 2010-2012 он нь Монголын нүүрсний зах зээлийн алтан үе байлаа. Энэ үед эдийн засгийн өсөлт 17 хувьд хүрч, Монгол Улс урд хөршид нийлүүлж буй нүүрсээрээ Австралийг давж гарсан удаатай. Түүнчлэн хөрөнгө оруулалтын төвшинд зах зээлийн шинэ боломжийг ашиглаж чадсан компани нь яах аргагүй "Энержи ресурс” болсон. Тус компани Хонконгийн хөрөнгийн бирж дээр 2010 онд хувьцаагаа санал болгосон. Мөн 2011 онд 300 сая ам.долларын бонд гаргасан. Улмаар 2012 он гэхэд үйл ажиллагааны цэвэр ашиг нь 900 гаруй сая ам.долларт хүрч, маш амжилттай ажилласан байдаг.

Гэвч энэ үеийг "Эрдэнэс ТТ” ашиглаж чадаагүй. Тэр бүү хэл одоо ч гэсэн үйл ажиллагааных нь цар хүрээ өргөжин тэлж, ашиг орлоготой ажиллаж эхлээгүй байна. Яг нэг орд дээр буй хоёр компанийн үйл ажиллагааны энэхүү ялгаа нь "Төр муу менежер” гэдгийг хамгийн том жишээ гэлтэй. Гэхдээ цаашдаа төр үргэлж муу менежер гэдэг үгэндээ дасчихаад юу ч хийхгүй байгаад байж болохгүй. Удахгүй бий болох шинэ боломжийг алдалгүй ашиглах ёстой. Магадгүй 2016 оноос нүүрсний зах зээл дахиад сэргэж эхэлнэ. Тэр үед "Эрдэнэс ТТ” олон улсын зах зээл дээр гарах учиртай. Үүний тулд одооноос компанийн засаглалын шилдэг арга, хэрэгслүүдийг төлөвшүүлж, IPO хийх суурь, хөрсийг бэлтгэх хэрэгтэй гэж мэргэжилтнүүд хэлж байна. 

Л.Энхдэлгэр