Уул уурхайн дэд сайд О.Эрдэнэбулгантай ярилцлаа.

-Төрөөс уул уурхайн салбарт баримтлах бодлогын баримт бичигтэй болсноор танай салбарт ямар өөрчлөлт гарч байна вэ?

-Бодлогын баримт бичигтэй болсноор манай салбарт зарчмын шинжтэй хэд хэдэн өөрчлөлт гарах үндсэн нөхцөл бүрдэж байна. Эрдэс баялгийн салбар өндөр эрсдэлтэй. Мөн зах зээлийн үнэ ханшийн хувьд ч тодорхой хугацаанд хэлбэлзэж байдаг. Тэгвэл энэхүү бодлогын баримт бичиг гарснаар төрөөс баримтлах хууль эрх зүйн орчин тогтвортой болж байна. Энэ нь хамгийн эхний том нөлөө. Ингэснээр хөрөнгө оруулагчдын тэргүүн зэрэгт тавих шалгуур үзүүлэлтийг хангаж байгаа юм. Тогтвортой байдал нь хөрөнгө оруулагчдын үйл ажиллагаанд эерэг нөлөө үзүүлэхийн сацуу төрийн оролцоог энгийн ойлгомжтой түвшинд аваачиж байгаа. Уул уурхайн салбарт үйл ажиллагаа явуулж буй хувийн хэвшлийн аж ахуйн нэгжүүдийг төрөөс баримтлах бодлогоор дэмжих. Хариуд нь аж ахуйн нэгжүүд нь үйл ажиллагаандаа хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, хүний эрүүл мэнд гэх мэт зүйлс дээр жишиг стандартыг баримталж ажиллах шаардлагыг бодлогод тусгаж өгсөн.

-Эрдэс баялгийн бирж байгуулах асуудал ямар түвшинд яваа вэ. Энэ чиглэлээр ажил эхэлсэн үү?

-Монгол Улсад эрдэс баялгийн олборлолт, экспортын нэгдсэн зохицуулалтын бодлого үгүйлэгдэж байна. Үүнээс болоод байгалийн баялгаа гадаад зах зээл дээр гаргахдаа ихээхэн хэмжээний алдагдал хүлээж байгаа. Дэлхийн зах зээлийн үнээс манай бүтээгдэхүүний нийлүүлж буй үнэ даруй 3-5 дахин хямд. Энэ нь нэгдүгээрт худалдан авагчийн тоо цөөн. Мөн дотоодын аж ахуй нэгжүүд хоорондоо үнэ ханшаа унагадаг зэргээс үүдэлтэй. Энэ байдлыг залруулахын тулд Сайдын тушаалаар Эрдэс баялгийн бирж байгуулах ажлын хэсэг байгуулагдсан. Ажлын хэсэгт холбогдох төрийн болон хувийн хэвшлийн төлөөлөл оролцсон. Судалгааны дүнд үндэслээд бирж байгуулах техник эдийн засгийн үндэслэл /ТЭЗҮ/-ийг боловсруулах нь зүйтэй гэсэн шийдвэр гарсан. Бэлтгэл ажлыг энэ онд 100 хувь хангахаар төлөвлөж байна.

-Уул уурхайн салбарт гаднын хөрөнгө оруулалт багассан. Тэгвэл өнгөрсөн хугацаанд авч хэрэгжүүлсэн хууль эрх зүйн орчны өөрчлөлт одоогийн нөхцөл байдлыг эрс өөрчилж чадах болов уу?

-Хөрөнгө оруулалт буурсан явдал нь гадаад, дотоод хоёр хүчин зүйлээс шалтгаалсан. Үүнд дэлхийн болон бүс нутгийн эдийн засаг нөлөөлсөн. Мөн манай улсын дотоод асуудалтай холбоотой хүчин зүйлс ч байгаа. Тэгвэл өөрсдөөс хамаарсан дотоод хүчин зүйлсээ сайжруулах үүднээс хэд хэдэн бодлогын шинж чанартай хууль эрх зүйн актуудыг боловсруулж УИХ-аар батлуулсан. Тухайлбал, Хөрөнгө оруулалтын тухай хууль, Хөрөнгө оруулалтын сангийн тухай хуулиудыг шинэчилж баталсан. Мөн Үнэт цаасны зах зээлийн тухай хууль батлагдсан. Дээрх хуулийн шинэчлэлийн хүрээнд хөрөнгө оруулалтын суурь нөхцөл урьдынхаас сайжирсан. Гадаадын хөрөнгө оруулагчид үйл ажиллагаагаа явуулахад өмнө ойлгомжгүй байсан зарим зүйл заалт илүү энгийн болж, шат дамжлага цөөрсөн. Энэхүү хууль, эрх зүйн өөрчлөлтөө одоо хөрөнгө оруулагчдад сурталчлан таниулах чухал байна.

-"Монгол нүүрс” хөтөлбөрийн талаар таниас лавлах гэсэн юм. Энэ хөтөлбөрийг Засгийн газраас өнөөг хүртэл батлаагүй байна. Хэзээ хөтөлбөр бэлэн болох вэ?

-Нүүрс хөтөлбөрийг яамны сайдын зөвлөлөөр эцэслэн хэлэлцэнэ. Ажлын хэсэг байгуулагдсанаас хойш 10 удаа хуралдсан. Эхний байдлаар төсөл боловсруулж сайдад танилцуулсан байгаа. Тус хөтөлбөрийн хүрээнд олон улсын сайн туршлагыг судалж, үргэлжлүүлэн боловсруулах, олон улсын загварт оруулах зэрэг ажил хийгдээд явж байна. Эцсийн хувилбар бэлэн болсноор Засгийн газрын хуралдаанд оруулна.

-Та өмнө хэлж байсан. Олборлогч орноос үйлдвэрлэгч орны нэг болно гэж. Тэгвэл энэхүү зорилтыг хангахын тулд бид юуг эхэлж хийх ёстой вэ?

-Бидний хувьд ашигт малтмалын арвин их нөөцтэй. Гэвч нэмүү өртөг шингээж чадахгүй гаргаж байгаа нь үнэн. Тиймээс олборлогч орноос үйлдвэрлэгч орны нэг болохын тулд үе шаттайгаар боловсруулалтын түвшинг нэмэгдүүлэх замаар шат ахих боломжтой. Гэхдээ боловсруулах, үйлдвэрт нарийн тооцоо судалгаатай хандах ёстой. Монгол Улсад усны нөөц хязгаарлагдмал. Түүнчлэн ажиллах хүчний бэлтгэгдсэн байдал хангалттай биш байгаа нь хүндрэл учруулах эрсдэлтэй. Гэвч энэ бүхнээс халгаад хойш сууж болохгүй. Ямартай ч эхний ээлжинд нийт хийх ажлуудыг дэс дарааллаар нь дурьдвал хүрэн нүүрсийг гедрометанжуулах, гүн боловсруулах аргаар байгалийн хий боловсруулж дотоодын хэрэгцээгээ хангах бүрэн боломж манайд бий. Энэ чиглэлд хувийн хэвшлийн санаачилгаар төслүүд хэрэгжиж байна.  Нүүрсээ боловсруулж түүнээс шингэн түлш боловсруулах ажлуудыг ч мөн адил хувийн хэвшлийнхэн хэрэгжүүлж байгаа.

-Уул уурхайн салбарт  шинэ сэтгэлгээ, шинэ технологи, шинэ хандлагыг  бид бүрдүүлэх үү, эсвэл хөрөнгө оруулагчдын шийдэх асуудал уу. Энэ талаар таны байр суурийг сонсох гэсэн юм.

-Манай салбар цаг үеийнхээ хэрэгцээ шаардлагатай уялдаад асуудлыг шинээр харж, шинэ шийдэлд хүрэх нь зүй ёсных. Ази номхон далайн эрдэс баялгийн зах зээлд үйл ажиллагаа явуулж буй орнуудыг өрсөлдөгч гэж харахаас илүү бидний хамтран зүтгэгч гэж хандах. Ингэснээр хамтын ажиллагааг өрнүүлэх, хандлагаа өөрчлөх шаардлагатай байна. Газрын тос олборлолтоор тэргүүлэх орнууд хэдийгээр тус тусдаа олборлолт хийж, экспорт явуулдаг ч хоорондоо маш их нягт уялдаа холбоотой байдаг. Бид бүхний хувьд ч гэсэн ашигт малтмалаа гуравдагч, дөрөвдөгч зах зээл рүү нийлүүлэхийн түлд заавал биет байдлаар нь тээвэрлэх биш олон улсад өргөнөөр ашиглаж буй своп хэлэлцээрийн зарчмыг үйл ажиллагаандаа нэвтрүүлж болох юм.